(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

అరణ్యపర్వ - అధ్యాయ 151

॥ శ్రీః ॥
3.151. అధ్యాయః 151
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Topics
భీమేన జలధిలంఘనకలికపృథురూపప్రదర్శనం ప్రార్థితేన హనుమతా తంప్రతి ఏతత్కాలికైస్తాత్కాలికరూపస్య దుర్నిరీక్షతాకథనపూర్వకం కృతాదియుగధఱ్మప్రతిపాదనం ॥ 1 ॥
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Text

వైశంపాయన ఉవాచ। 3-151-0x(2273)(21647)
ఏవముక్తో మహాబాహుర్భీమసేనః ప్రతాపవాన్।
ప్రణిపత్య తతః ప్రీత్యా భ్రాతరం హృష్టమానసః ॥ 3-151-1(21648)
ఉవాచ శ్లక్ష్ణయా వాచా హనూమంతం కపీశ్వరం।
మత్తో ధన్యతరో నాస్తి యదార్యం దృష్టవానహం ॥ 3-151-2(21649)
అనుగ్రహో మే సుమహాంస్తృప్తిశ్చ తవ దర్శనాత్।
ఏతత్తు కృతమిచ్ఛామి త్వయాఽఽర్యేణ ప్రియం మమ ॥ 3-151-3(21650)
యత్త్వేతదాసీత్ప్లవతః సాగరం మకరాలయం।
రూపమప్రతిమం వీర తదిచ్ఛామి నీరీక్షితుం ॥ 3-151-4(21651)
ఏవం తుష్టో మభిష్యామి శ్రద్ధాస్యామి చ తే వచః।
ఏవముక్తః స తేజస్వీ ప్రహస్య హరిరబ్రవీత్ ॥ 3-151-5(21652)
న తచ్ఛక్యం త్వయా ద్రష్టుం రూపం నాన్యేన కేనచిత్।
కాలావస్థా తదా హ్యన్యా వర్తతే సా న సాంప్రతం।
`తతోఽద్య దుష్కరం ద్రష్టుం మమ రూపం నరోత్తమ' ॥ 3-151-6(21653)
అన్యః కృతయుగే కాలశ్రేతాయాం ద్వాపరే పరః।
అయం ప్రధ్వంసనః కాలో నాద్య తద్రూపమస్తి మే ॥ 3-151-7(21654)
భూమిర్నద్యో నగాః శైలాః సిద్ధా దేవా మహర్షయః।
కాలం సమనువర్తంతే యథా భావా యుగేయుగే ॥ 3-151-8(21655)
`కాలంకాలం సమాసాద్య నరాణాం నరపుంగవ'।
బలవర్ష్మప్రభావా హి ప్రహీయంత్యుద్భవంతి చ ॥ 3-151-9(21656)
తదలం బత తద్రూపం ద్రష్టుం కురుకులోద్వహ।
యుగం సమనువర్తామి కాలో హి దురతిక్రమః ॥ 3-151-10(21657)
భీమ ఉవాచ। 3-151-11x(2274)
యుగసంఖ్యాం సమాచక్ష్వ ఆచారం చ యుగేయుగే।
ధర్మకామార్థభావాంశ్చ కర్మవీర్యే భవాభవౌ ॥ 3-151-11(21658)
హనూమానువాచ। 3-151-2x(2275)
కృతం నామ యుగం శ్రేష్ఠం యత్రధర్మః సనాతనః।
కృతమేవ న కర్తవ్యం తస్మిన్కాలే యుగోత్తమే ॥ 3-151-12(21659)
న తత్ర ధర్మాః సీదంతి క్షీయంతే న చ వై ప్రజాః।
తతః కృతయుగం నామ కాలేన గుణతాం గతం ॥ 3-151-13(21660)
దేవదానవగంధర్వయక్షరాక్షసపన్నగాః।
నాసన్కృతయుగే తాత తదా న క్రయవిక్రయః ॥ 3-151-14(21661)
న సామఋగ్యజుర్వర్ణాః క్రియా నాసీచ్చ మానవీ।
అభిధ్యాయ ఫలం తత్ర ధర్మః సంన్యాస ఏవ చ ॥ 3-151-15(21662)
న తస్మిన్యుగసంసర్గే వ్యాధయో నేంద్రియక్షయః।
నాసూయా నాపి రుదితం న దర్పో నాపి వైకృతం ॥ 3-151-16(21663)
న విగ్రహః కుతస్తంద్రీ న ద్వేషో న చ పైశునం।
న భయం నాపి సంతాపో న చేర్ష్యా న చ మత్సరః ॥ 3-151-17(21664)
తతః పరమకం బ్రహ్మ సా గతిర్యోగినాం పరా।
ఆత్మా చ సర్వభూతానాం శుక్లో నారాయణస్తదా ॥ 3-151-18(21665)
బ్రాహ్మణఆః క్షత్రియా వైశ్యాః శూద్రాశ్చ కృతలక్షణాః।
కృతే యుగే సమభవన్స్వకర్మనిరతాః ప్రజాః ॥ 3-151-19(21666)
సమాశ్రయం సమాచారం సమజ్ఞానం చ కేవలం।
తదా హి సమకర్మాణో వర్ణా ధర్మానవాప్నువన్ ॥ 3-151-20(21667)
ఏకదేవసదాయుక్తా ఏకమంత్రవిధిక్రియాః।
పృథగ్ధర్మాస్త్వేకవేదా ధర్మమేకమనువ్రతాః ॥ 3-151-21(21668)
చాతురాశ్రంయయుక్తేన కర్మణా కాలయోగినా।
అకామఫలసంయోగాత్ప్రాప్నువంతి పరాం గతిం ॥ 3-151-22(21669)
ఆత్మయోగసమాయుక్తో ధర్మోఽయం కృతలక్షణః।
కృతే యుగే చతుష్పాదశ్చాతుర్వర్ణ్యస్య శాశ్వతః ॥ 3-151-23(21670)
`కామః కామయమానేషు బ్రాహ్మణేషు తిరోహితః'।
ఏతత్కృతయుగం నామ త్రైగుణ్యపరివర్జితం ॥ 3-151-24(21671)
త్రేతామపి నిబోధ త్వం యస్మన్సత్రం ప్రవర్తతే।
పాదేన హ్రసతే ధర్మో రక్తతాం యాతి చాచ్యుతః ॥ 3-151-25(21672)
సత్యప్రవృత్తాశ్చ నరాః క్రియా ధర్మపరాయణాః।
తతో యజ్ఞాః ప్రవర్తంతే ధర్మాశ్చవివిధాః క్రియాః ॥ 3-151-26(21673)
త్రేతాయాం భావసంకల్పాః క్రియాదానఫలోపగాః।
ప్రచలంతి న వై ధర్మాత్తపోదానపరాయణాః।
స్వధర్మస్థాః క్రియావంతో నరాస్త్రేతాయుగేఽభవన్ ॥ 3-151-27(21674)
ద్వాపరే చ యుగే ధర్మో ద్విభాగో నః ప్రవర్తతే।
విష్ణుర్వై పీతతాం యాతి చతుర్ధా వేద ఏవ చ ॥ 3-151-28(21675)
తతోఽన్యే చ చతుర్వేదాస్త్రివేదాశ్చ తథా పరే।
ద్వివేదాశ్చైకవేదాశ్చాప్యనృచశ్చ తథా పరే ॥ 3-151-29(21676)
ఏవం శాస్త్రేషు భిననేషు బహుధా నీయతే క్రియా।
తపోదానప్రవృత్తా చ రాజసీ భవతి ప్రజా ॥ 3-151-30(21677)
ఏకవేదస్య చాజ్ఞానాద్వేదాస్తే బహవః కృతాః।
సత్యస్య చేహ విభ్రంశాత్సత్యే కశ్చిదవస్థితః ॥ 3-151-31(21678)
సత్యాత్ప్రచ్యవమానానాం వ్యాఘయో బహవోఽభవన్।
కామాశ్చోపద్రవాశ్చైవ తదా వై దైవకారితాః ॥ 3-151-32(21679)
యైరర్ద్యభానాః సుభృశం తపస్తప్యంతి మానవాః।
కామకామాః స్వర్గకామా యజ్ఞాంస్తన్వంతి చాపరే ॥ 3-151-33(21680)
ఏవం ద్వాపరమాసాద్య ప్రజాః క్షీయంత్యధర్మతః।
పాదేనైకేన కౌంతేయ ధర్మః కలియుగే స్థితః ॥ 3-151-34(21681)
తామసం యుగమాసాద్య కృష్ణో భవతి కేశవః।
వేదాచారాః ప్రశాంయంతి ధర్మయజ్ఞక్రియాస్తథా ॥ 3-151-35(21682)
ఈతయో వ్యాధయస్తంద్రీ దోషాః క్రోధాదయస్తథా।
ఉపద్రవాః ప్రవర్తంతే ఆధయో వ్యాధయస్తథా ॥ 3-151-36(21683)
యుగేష్వావర్తమానేషు ధర్మో వ్యావర్తతే పునః।
ధర్మే వ్యావర్తమానే తు లోకో వ్యావర్తతే పునః ॥ 3-151-37(21684)
లోకే క్షీణే క్షయం యానతి భావా లోకప్రవర్తకాః।
యుగక్షయకృతా ధర్మాః ప్రార్థనాని వికుర్వతే ॥ 3-151-38(21685)
ఏతత్కలియుగం నామ అచిరాద్యత్ప్రవర్తతే।
యుగానువర్తనం త్వేతత్కుర్వంతి చిరజీవినః ॥ 3-151-39(21686)
యచ్చ తే మత్పరిజ్ఞానే కౌతూహలమరిందమ।
అనర్థకేషు కో భావః పురుషస్య విజానతః ॥ 3-151-40(21687)
ఏతత్తే సర్వమాఖ్యాతం యన్మాం త్వం పరిపృచ్ఛసి।
యుగసంఖ్యాం మహాబాహో స్వస్తి ప్రాప్నుహి గంయతాం ॥ 3-151-41(21688)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే అరణ్యపర్వణి తీర్తయాత్రాపర్వణి ఏకపంచాశదధికశతతమోఽధ్యాయః ॥ 151 ॥

Mahabharata - Vana Parva - Chapter Footnotes
3-151-3 ఏకం తు కృతమిచ్ఛామీతి ధ. పాఠః ॥
3-151-5 హరిర్వానరః ॥
3-151-9 వర్ష్మ శరీరం ॥
3-151-11 భావాన్ తత్త్వాని। కర్మ శుభాశుభం। వీర్యం ఫలోదయపర్యంతం శక్తిః। భవాభవావుత్పత్తివినాశౌ ఐశ్వర్యానైశ్వర్యే వా ॥
3-151-12 కృతమేవ సర్వే కృతకృత్యా ఏవేత్యర్థః। తతఏవ హేతోః కృతయుగం నామ ॥
3-151-15 త్రయీధర్మస్య చిత్తశుద్ధ్యర్థత్వాత్తస్యాశ్చ తదానీం స్వభావసిద్ధత్వాన్న సామాదీన్యాసన్। మానవీక్రియా కృష్యాద్యారంభరూపా। కింతు అభిధ్యాయ ఫలం సంకల్పాదేవ సర్వం సంపద్యత ఇత్యర్థః ॥
3-151-16 వైకృతం కపటం ॥
3-151-17 విగ్రహో వైరం। తంద్రీ ఆలస్యం। ఈర్ష్యా అక్షమా। మత్సరః పరోత్కర్షాసహిష్ణుత్వం ॥
3-151-18 తతోఽసూయాదిత్యాగాత్ పరమకం పరమానందాత్మకం బ్రహ్మ ప్రాప్యత ఇతి శేషః।
గతిః ప్రాప్యం। శ్వేతరక్తపీతకృష్ణరూపాణి క్రమేణ కృతాదిషు భవంతీతి కృతే నారాయణః శుక్ల ఇత్యుక్తం ॥
3-151-33 యైః వ్యాధిభిః కామైశ్చ ॥
3-151-35 తామసం తమోగుణప్రధానం కలిం ॥
3-151-36 ఈతయః అతివృష్ట్యాదయః ॥
3-151-37 వ్యావర్తతే నశ్యతి ॥
3-151-38 భావాః ధర్మజ్ఞానాదయః। ప్రార్థనాని వికుర్వతే। అన్యత్ప్రార్థ్యతేఽన్యత్ జాయతే। పౌష్టికమపి కర్మ విధిలోపాన్నాశకం భవతీతి భావః ॥
3-151-39 చిరజీవినో మాదృశా అపి యుగానువర్తినః కాలానుసారిణో భవంతి ॥
3-151-40 అనర్థకేషు నిష్ప్రయోజనేషు। భావోఽభినివేశః ॥
3-151-41 స్వస్తి కల్యాణం ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.